Ekmud

Son günlerde Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) hastalığı tedavisi ve profilaksisinde yazılı ve görsel basında yer alan haberler üzerine ribavirin kullanımı konusunda “Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği (EKMUD)” olarak görüşümüz aşağıdadır.

1. KKKA’da tedavi ve profilakside ribavirinin etkin olduğunu gösteren randomize kontrollü, ileriye dönük (prospektif) yayınlamış makale bulunmamaktadır. Konu ile ilgili tüm araştırmalar geriye dönük (retrospektif) çalışmalar veya olgu raporları şeklindedir.

3. Yaygın kullanılan dozla ilgili toksisite çalışmaları yoktur. Karaciğer ve böbrek fonksiyon bozukluğu olan hastalarda kontrendikedir. Kemik iliğini baskılar ve hemolitik anemi yapar (1).

4. Olgu raporlari ile historik kontrollü çalışmalarda, KKKA tedavisinde ribavirin kullanımının mortalite üzerine etkili ve etkisiz olduğunu gösteren, yayınlar mevcuttur (2-5).

5. KKKA’da ribavirin etkinliğinin araştırıldığı, yapılan çalışmalar arasında bu güne kadar Türkiye verilerinin değerlendirildiği, en fazla vaka içeren, çok merkezli, yarı deneysel çalışmada ribavirinin mortalite üzerine etkisinin olmadığı, hatta ilk 8 günde kullanımının mortaliteyi artırdığı yönündedir (6).

6. KKKA tedavisinde hangi dozda kullanılacağı belli değildir. Dünya Sağlık Örgütü KKKA tedavisinde kullanılabileceğini belirtmekle birlikte doz ile ilgili önerisini ilgili web sayfasından çıkarmıştır (7).

7. Ribavirinin KKKA profilaksisinde kullanımıyla ilgili yararlı olabileceğini gösteren vaka tarzında bildirimlerin yanı sıra hiçbir yararının olmadığını gösteren çalışmalar da mevcuttur (8-10).

8. Amerikan Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (Centers for Disease Control and Prevention) KKKA tedavisinde esas olanın destek tedavisi olduğunu belirtmektedir. Ribavirinin in-vitro etkili olduğu, ancak klinik etkinliğinin değerlendirilmesi gerektiği bildirilmektedir. KKKA profilaksisinde ribavirin kullanımı ile ilgili bir öneride de bulunmamaktadır (11,12) .

9. Dünya Sağlık Örgütü sağlık personelinin KKKA’lı hasta ile teması ya da yaralanması durumunda profilakside ribavirin kullanımı ile ilgili bir öneride bulunmamaktadır. Yaralanma sonrasında KKKA semptomlarının gelişip gelişmemesi açısından kişinin 14 gün süre ile takip edilmesini önermektedir (7).

10. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı verilerinin değerlendirildiği çalışmada Türkiye’de 2004, 2005, 2006 ve 2007 yıllarında ribavirin kullanım oranlarının sırasıyla %67.9, %21.8, %16.2, %11.8 olduğu, yıllar içinde ribavirin kullanım oranındaki azalmaya rağmen mortalite oranlarının değişmediği gösterilmiştir (13).

11. Sağlık Bakanlığı KKKA bilim kurulu 14.03.2008 Tarihli toplantısında KKKA’da ribavirinin etkinliğinin A1 kanıt düzeyinde randomize kontrollü çift kör bir çalışma ile araştırılması gerektiğine karar vermiştir.

Yukarda açıklanılan nedenlerle, bilimsel anlamda tam olarak kabul edilmemiş ve onaylanmamış bir tıbbi girişimin veya tedavinin geçerli veya yaygın bir yöntemmiş gibi sunulması toplumda ciddi yanlış anlaşılmalara yol açmaktadır. Ayrıca, sağlıkla ilgili konularda gerçeği tam olarak yansıtmayan, yanıltıcı bilgiler verilebilmektedir (14). Görsel ve yazılı basında gerçekleri yansıtmaktan ziyade, meslektaşlarımızı kamuoyu önünde hedef göstermeye yönelik ve rencide edici beyanların bilimsel düşünce ile bağdaşmadığını ve etik olmadığını üzülerek belirtmek istiyoruz.

2. Ergonul O, Celikbas A, Dokuzoguz B, Baykam N, Eran S, Esener H. Characteristics of patients with Crimean-Congo hemorrhagic fever in a recent outbreak in Turkey and impact of oral ribavirin therapy. Clin Infec Dis 2004;39(2):284-7.

3. Fisher-Hoch SP, Khan JA, Rehman S, Mirza S, Khurshid M, McCormick JB. Crimean Congo-haemorrhagic fever treated with oral ribavirin. Lancet 1995;346(8973):472-5.

4. Mardani M, Jahromi MK, Naieni KH, Zeinali M. The efficacy of oral ribavirin in the treatment of Crimean-Congo hemorrhagic fever in Iran. Clin Infect Dis 2003;36(12): 1613-8.

5. Ozkurt Z, Kiki I, Erol S, Erdem F, Yilmaz N, Parlak M, et al. Crimean–Congo hemorrhagic fever in Eastern Turkey: clinical features, risk factors and efficacy of ribavirin therapy. J Infect 2006;52(3):207-15.

6. Elaldi N, Bodur H, Ascioglu S, Celikbas A, Ozkurt Z, Vahaboglu H, Leblebicioglu H, Yilmaz N, Engin A, Sencan M, Aydin K, Dokmetas I, Cevik MA, Dokuzoguz B, Tasyaran MA, Ozturk R, Bakir M, Uzun R. Efficacy of oral ribavirin treatment in Crimean-Congo haemorrhagic fever: a quasi-experimental study from Turkey. J Infect 2009;58(3):238-44.

8. Sheikh AS, Sheikh AA, Sheikh NS, Rafi-U-Shan, Asif M, Afridi F, et al. Bi-annual surge of Crimean-Congo haemorrhagic fever (CCHF): a five-year experience. Int J Infect Dis 2005 ;9(1):37-42.

9. Smego RA, Jr., Sarwari AR, Siddiqui AR. Crimean-Congo hemorrhagic fever: prevention and control limitations in a resource-poor country. Clin Infect Dis 2004; 38 (12): 1731-1735.

10. Tütüncü EE, Gurbuz Y, Ozturk B, Kuscu F, Sencan I. Crimean Congo haemorrhagic fever, precautions and ribavirin prophylaxis: a case report. Scand J Infect Dis 2009;41(5):378-80.

13. Yilmaz GR, Buzgan T, Irmak H, Safran A, Uzun R, Cevik MA, Torunoglu MA. The epidemiology of Crimean-Congo hemorrhagic fever in Turkey, 2002-2007. Int J Infect Dis 2009;13(3):380-6.